Markdown İle Yazı Yazma Rehberi

Markdown İle Yazı Yazma Rehberi

Markdown İle Yazı Yazma Rehberi

Dijital ortamda yazı yazmak istediğimizde en çok başvurduğumuz formül MS Word üzere bir yazı işlemcisi kullanmak oluyor. Bunun makûs bir şey olduğunu sav etmiyorum. Tersine, kimi tasarruf senaryolarında bu cins programları kullanmak tek deva olabiliyor. Burada anahtar söz “bazen“.  Her devir değil.

Not almak ve kolay yazı metinleri hazırlamak için MS Word ya da LibreOffice Writer üzere programları kullanmak, İstanbul trafiğinde işe gidip gelirken her gün römorku ile birlikte tır kullanmaktan farksız. Garip bir benzetme olduğunun farkındayım lakin merak etmeyin, ne demek istediğimi metnin devamında anlayacaksınız.

MS Word üzere kompleks yazı editörleri olağan not alma ve yazı yazma süreçleri için ziyade kalifiye ve büyük programlar. Google amcaya soru sorabilmek için son model bir oyuncu bilgisayarına gereksiniminiz var mı? Yok. Tıpkı İstanbul trafiği için tır motoruna gereksiniminizin olmaması üzere.

Yazı işlemcilerinde hazırladığınız bir yazıyı kaydettiğiniz vakit, kullandığınız fontlara ilişkin haberleri, sahifedeki kenar boşluklarının genişliğini, kullanılan görselleri ve sahife boyutları üzere onlarca doneyi kendine has uzantıya sahip bir evrakın içine kaydetmiş olursunuz. MS Word kullanıcıları meşhur .docx uzantılı belgelerle kesinlikle çalışmıştır. Bu arkadaşlar aslında sıkıştırılmış birer klasör. Onları 7-Zip ya da Winrar üzere bir programla açmaya kalkarsanız içeriklerini daha rahat görebilirsiniz.

Sürüsüne bereket .xml uzantılı gereksiz kabarık belgelere rastlayacaksınız. Yalın bir metni kaydetmek için o denli kapsamlı bir operasyona gerek var mı sahiden? Bu evrakları tırın römorku olduğunu hayal edin. Her gün işe gidip gelirken mecburi olarak yanınızda taşımak zorunda olduğunuz gereksiz bir yükten bahsediyorum.

Başkaca, .docx gibi evrakların yalnızca yazıldıkları metin editörleri (bu durumda MS Word) için optimize edildiklerini unutmayalım. Onları öteki yazı editörlerinde açmaya kalktığınızda imgede uyumsuzluklara rastlayabilirsiniz.

Yalnızca spesifik bir yazı editörü tarafından açılan spesifik bir evrak ile çalışmayı, tır için park konumu aramak üzere düşünün. Onları yalnızca tırlara ilişkin taraflara park edebilirsiniz. Tahminen boş bulduğunuz diğer alanlara de çekebilirsiniz ancak ceza yeme riskiniz var.

O halde önerin ne?

Gerçek iş için yanlışsız araç gereçleri kullanılmalı. Not alırken yazı editörlerinden bağımsız evrak formatları ile çalışabiliriz; mesela HTML ile…

Şaka yapmıyorum, HTML de tıpkı sıkıştırılmış .docx klasörlerinin içinde bulunan .xml uzantılı belgelerde kullanılan XML üzere bir etiketleme lisanı. Yani yazdığımız metnin nasıl görüneceğine karar veren küresel bir format. Düşünsenize, HTML ile yazdığınız bir yazı her tarayıcıda çalışıyor. Ekstra rastgele bir program kurmaya gerek yok. HTML’in içeriğini değiştirebilmek için o denli kompleks bir söz işlemciye de muhtaçlık yok. Notepad dahi işinizi görebilir. Lakin hayır, sizden HTML yazmanızı istemiyorum. Hiçbir insan evladı yalnızca boş bir ekrana “Ali ata bak.” yazdırabilmek için alttaki çılgınlıkla uğraşmak zorunda kalmamalı!

<html> <body> <div> <p>Ali ata bak.p> div> body> html>

Bizim muhtaçlığımız olan format daha yalın olmalı. Tıpkı HTML üzere geniş bir kitle tarafından kullanılan açık bir format bulmalıyız ancak tıpkı devirde o format bizi yalın bir not almak için bin takla atmak zorunda bırakmamalı. Başkaca bu formatı da tıpkı HTML’de olduğu üzere istediğimiz yazı editörünü kullanarak modifiye etme lüksüne sahip olmalıyız.

Not: Yazıda çokça ilerlemeden bahsetmem gerek, HTML ve XML üzere etiketleme lisanlarının büyük bir dez avantajı var. Onları kullanarak metin yazarken, o metinlerin son hallerini görmüş olmuyoruz. (Kelime işlemcilerin en büyük avantajı size bu özelliği sunması.) Mesela HTML ile evvelki örnekte yazdığım metni kalın harfler ile görebilmek için, o metni alttaki üzere yazmalıyım:

<p><b>Ali ata bak.b>p>

Belgeyi kaydetmeli ve daha sonra onu bir tarayıcıda açıp denetim etmeliyim. En ufak bir değişiklikte tıpkı adımları tekrar tekrar mahalline getirmeliyim.

Merak etmeyin, kolayı var. Metnin devamında değineceğim.

Ehem! Çokça uzatmayalım; önünüzde Markdown!

Markdown da tıpkı HTML üzere bir etiketleme lisanı. Yani yazdığınız metnin bir konumlarına şahsi etiketler bırakıyorsunuz, metnin son halini gördüğünüz program da o etiketlere bakarak metnin nasıl gözükeceğine karar veriyor. Bu program rastgele bir söz işlemcisi ya da tarayıcı olabilir. Bu lisanı kullanabilmek için rastgele bir mekana .md yahut .markdown uzantılı belge oluşturmanız ehil. Daha sonra onu dilediğiniz yazı editörü ile açabilirsiniz.

Markdown birinci çıktığında hedefi kolaylaştırılmış HTML olmaktı. Çünkü onu teğe bir HTML’e dönüştürmek mümkün. HTML’e az çok hakimseniz, Markdown’a kolaylıkla alışabilirsiniz. Örnekler ile nasıl bir şey olduğunu görelim mi?

  • “Ali ata bak.” örneğinin bir benzerini Markdown ile tekrar yazalım. Ali ata bak. Ayşe topu at.

    Hiç öyle bodydivp gibi etiketler ile uğraşmaya gerek yok. Her satır bir paragraf oluyor. Satırlardan evvel bırakılan boşluklar da onların birer paragraf olduğunu gösteriyor.

  • Ayşe top koleksiyonunu listelemek istediğinde ne yapacak evet? Basketbol Alışılagelmiş – Turuncu Şahsi Üretim Futbol Tenis

    Imajı de şöyle oluyor:

    • Basketbol
      • Alışılagelmiş
        • Turuncu
      • Hususî Üretim
    • Futbol
    • Tenis
  • İtalikkalınkalın italik ve çizik yazı nasıl yazılıyor bir bakalım. *italik* **kalın**hazırlanmış ***kalın italik*** ~~çizik~~
  • Bu metnin başlığını büyük yazabilmek için kullandığım “H1” etiketini ve öbür “H” etiketlerini görelim. # Bu bir H1 etiketi. ## Bu bir H2 etiketi. ### Bu bir H3 etiketi. #### Bu bir H4 etiketi. ##### Bu bir H5 etiketi.
  • Yukarıdaki örneklerde kullandığım kod bloklarını nasıl oluşturduğumu merak ediyor musunuz? İşte böyle… “`markdown *italik* **kalın** ***kalın italik*** ~~çizik~~ “`
  • Bir web sitesine link vermeniz mi gerekti? [Technopat](https://www.technopat.net)‘tan herkese merhaba!

    Manzarası: Technopat‘tan herkese merhaba!

  • Metninize fotoğraf mi eklemek istediniz? Lokaldeki görsel: ![görselin alternatif metni](gorselin/lokaldeki/adresi.jpg) İnternetten görsel: ![görselin alternatif metni](https:www.gorselinlinki.com/gorsel.jpg)
  • Ne yazık ki Markdown ile yazıyı ortalamak yahut rengini değiştirmek için kolay bir yol yok. Neyse ki Markdown evrakının içine HTML kodu yazmak mümkün. HTML etiketlerine “style” değişkeni yazarsak onların imajı ile oynayabiliyoruz. <div style=”color: red; text-align: center;> Paragraf cümlesi. Bir farklı paragraf cümlesi. div>

    Imgesi:

    Paragraf cümlesi.

    Bir öbür paragraf cümlesi.

Not: Bu metinde Markdown formatının tüm özelliklerine değinmedim. Teknik olarak tablo çizmek yahut UML diyagramı hazırlamak da mümkün. Mahsusen yazılım girişimlerine döküman hazırlarken bu özellikler nispeten kullanışlı oluyor. Benim verdiğim örnekler ehil gelmediyse Markdown Guide isimli web sitesine göz atmanızı tavsiye ederim. Orada daha derli toplu bir döküman mevcut.

Yeterli, hoş ancak ne ile yazacağız bunu?

İstediğiniz metin editörünü kullanabilirsiniz; Notepad bile olur. Markdown, HTML’e dönüştürülüp tarayıcıda açılmadan bile okuması kolay bir etiketleme lisanı. Lakin yazı yazarken daha öbür gereksinimlerimiz da oluyor:

  • Yazıyı farklı evrak formatlarında kaydedebilmek.
  • İmla yanlışlarının otomatik olarak ayıklanması.
  • Metnin son halini anlık olarak ön izleme modunda görebilmek.
  • Etiketleme yaparken kullanılan karakterlerin farklı renklerde gösterilmesi. (Anlaşılabilirliği arttırabilmek için.)

O cins işler için birkaç tane fiyatsız ve açık menşe kodlu seçenek önerebilirim. Hepsi de üç tanınan platform olan Windows, Linux ve MacOS ile entegrasyonlu:

  • StackEdit: Google Dökümanlar üzere bulut servisleri üzerinden çalışmayı tercih ediyorsanız, açık menşe kodlu bir servis olan StackEdit‘i kullanarak tarayıcınız aracılığı ile yazı yazabilirsiniz. Daha sonra bu notları Google Drive hesabınıza kaydetmeniz de mümkün. Şayet benim üzere yazdığınız notların nasıl çalıştığı muayyen olmayan bulut servislerinde durmasından haz etmiyorsanız, StackEdit’in kaynak kodlarını bilgisayarınıza indirip, onu kendi mahallî sunucunuz üzerinden da çalıştırabilirsiniz.
  • Visual Studio Code: Kullanım kolaylığı, çabucak her platformda çalışması, ekosisteminin devasa büyüklüğü ve açık menşe kodlu olması sebebiyle yazılımcıların beğenilen editörü Visual Studio Code ve onun eklentileri ile Markdown yazmak da hayli güçlü bir alternatif. Yeni başlayanlar yahut hali hazırda Markdown kullananlar için piyasadaki en ulaşılabilir ve kullanışlı seçenek olduğunu düşünüyorum. Velev biraz daha ileri giderek Editörün Seçimi diyorum.
    Tavsiye ettiğim eklentiler:

    • Markdown All in One: Markdown belgelerini düzenlerken işinizi kolaylaştıracak kısa yollar sunuyor.
    • Markdown Preview Enhanced: Markdown metninizin HTML formatına dönüştürülmesi halinde tarayıcıda nasıl duracağını yan sekmede gösteriyor. Yaptığınız değişiklikleri otomatik olarak takip ediyor.
    • Markdown PDF: “.md” uzantılı belgenizi PDF ve HTML üzere tanınan formatlara çevirip kaydediyor.
    • Turkish – Code Spell Checker: Türkçe imla cürümlerini gösterip tahlil teklifleri sunuyor.
  • Mark Text: Bana o denli kompleks programlar ile gelme. Bulutla, Visual Studio ile falan uğraşmak istemiyorum. Hem ne o o denli ekranı ikiye bölüp bir yandan markdown’a bakıp bir yandan da metnin son halini görmek falan… Yalın bir program öner, her şey bir arada dursun, işimi görsün kâfi mi diyorsunuz? O halde Mark Text tam size nazaran.
  • Vim: Son kullanıcılar için niş bir seçenek olduğu için bu arkadaşı sona ekledim. Vim yalnızca bir yazı editörü değil. Ismine etkinlikler düzenlenen, fanatikleri olan ve az evvel sunduğum seçeneklerden daha da eski olan bir yazı editörü. Şahsen Vim ile Linux bilgisayarımın terminal emülatörü üzerinden not almayı seviyorum. Terminal pratiği olarak açtığım için süratli çalışması ve retro arayüze sahip olması hoşuma gidiyor. Kimi eklentilerin yardımıyla metnin son halini rastgele bir tarayıcı üzerinden takip etmek ve o metinleri farklı evrak formatlarına çevirmek de mümkün. Nasıl yapıldığını anlatmayacağım, çünkü bir bu kadar daha yazı yazmam gerekir. Tahminen diğer bir vakit Vim’e de vakit ayırırız.

1 Beğen

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir