Efsanevi uzay teleskobu Spitzer’e veda vakti geldi

Efsanevi uzay teleskobu Spitzer’e veda vakti geldi

Efsanevi uzay teleskobu Spitzer’e veda vakti geldi

NASA'nın emektar uzay teleskoplarından olan Spitzer'a artık elveda vakti geldi. Yaklaşık 16 yıldır kozmosu kızılötesi dalga uzunluklarında gözlemleyen dev teleskop, önümüzdeki hafta Dünya'ya son sinyallerini gönderecek. NASA, teleskobun ömür müddetinin sonuna geldiğini ve 30 Ocak itibarıyla emekliye ayrılacağını açıkladı.

Tarihin en güçlü uzay teleskoplarından birisi olan Spitzer, 25 Ağustos 2003 tarihinde uzaya fırlatılmıştı. Spitzer, görülebilir ve morötesi dalga uzunluklarında çalışan Hubble'ın tersine kozmosu kızılötesi dalga uzunluklarında gözlemliyordu. Yerkürenin her tarafından bilim kişileri, Spitzer sayesinde, evrenin optik teleskoplarla gözlenmesi mümkün olmayan nahiyelerini keşfetme fırsatı yakaladı. 

Spitzer Uzay Teleskobu, 16 yıllık hizmet mühleti içerisinde galaksiler, nebulalar ve daha birçok gökcisminin büyüleyici fotoğraflarını yakalamıştı. Fakat dev teleskobun marifetleri elbette fotoğraf çekmekle sonlu da değildi. Spitzer, kendisini dizayn eden mühendislerin beklentilerini de aşarak birçok inanılmaz keşfe imza attı. Bunların arasında TRAPPIST-1 sisteminde, yaşanılabilir olma potansiyeline sahip beş farklı Yerküre gibisi gezegen keşfetme gibi dayanılmaz bir muvaffakiyet da bölge alıyor. Spitzer başkaca uzay araştırmaları tarihinde bir prensip imza atarak bir ötegezegenin atmosferini incelemeyi başarmış ve gezegen biliminde yeni bir sahifeyi aralamıştı.

Spitzer Uzay Teleskobu, kızılötesi gözlemin Dünya'ya yakın nahiyelerde verimli olmaması nedeniyle Yeryüzü'ne hayli uzak bir konuma yerleştirilmişti. Spitzer, Dünya'nın etrafında değil de Dünya'yı takip eden bir yörüngede bulunuyor. Yani direkt olarak Güneş'in yörüngesine yerleştirilmiş de diyebiliriz. Spitzer'in yörüngesini gösteren temsili görüntüye aşağıdaki pencereden göz atabilirsiniz.

Elveda vakti geldi, evet fakat neden?

Spitzer'in Dünya'yı takip eden, lakin Dünya'nın etrafında dönmediği bir yörüngeye yerleştirildiğinden bahsetmiştik (yukarıdaki görüntü da görülebiliyor). Teleskobun bu enteresan yörüngesinin enteresan bir noktası daha var: Spitzer, Güneş'in etrafında, Dünya'dan daha yavaş bir süratte hareket ediyor. NASA'nın sözlerine nazaran Spitzer, her yıl yaklaşık 15 milyon kilometre kadar Dünya'nın gerisinde kalıyor.

İlginizi Çekebilir NASA’dan James Webb Uzay Teleskobu’yla ilgili açıklama

Space.com'a konuşan NASA'lı astronom Luisa Rebull,”Spitzer'i gayri teleskoplardan ayıran ve tüm bu ilmî araştırmaları mümkün kılan bir özelliği var: Yörüngesi. Yerküre ve Ay'dan daima olarak uzaklaşan bir yerde yan alıyor, münasebetiyle bu iki sistemin ortaya çıkardığı kızılötesi radyasyondan hiçbir formda etkilenmiyor.” formunda konuştu.

Spitzer'in bu 'benzersiz' yörüngesinin maatteessüf olumsuz bir tarafı da var. Spitzer'in her yıl biraz daha arkaya düşmesi birebir devranda malûm bir vade sonra Güneş'in Dünya'ya nazaran gayri tarafında kalacağı manasına geliyor. Bu durum gerçekleştiğinde Spitzer'in uzun bir müddetliğine Yerküre ile direkt muhabere kurma talihi kalmayacak.

Spitzer şu anda bir tam yörüngenin üçte biri kadar Dünya'nın gerisinde bulunuyor, yani Güneş şimdi Yerküre ile Spitzer arasına tam olarak girmiş değil. Lakin Luisa Rebull, bu uzaklığın dahi muhabere konusunda birçok meseleye neden olduğunu belirtmiş. 

Hususla ilgili konuşan Rebull,”Spitzer Dünya'dan uzaklaştıkça muhabere de bir o kadar zorlaşıyor. Şu anda direkt bir muhabere kurabilmek için Spitzer'in ağır bir uğraş sarf edip Dünya'ya gerçek dönmesi gerekiyor. Bu kavi manevra elbette teleskobun güneş gücüyle şarj olan bataryalarını gerilim altına sokuyor. Tekrar şarj olmaya başladıklarında ise bu sefer bataryaların ısınmaya başladığını gözlemliyoruz. Yüz milyonlarca ışık yılı uzaklıktan bizlere ulaşan küçük ısı izlerini tespit etmeye çalışıyorsanız, bu durum elbette pek düzgüne işaret değil.” tabirlerini kullandı.

Spitzer'in bu üslup güçlü manevraları yapmak için artık ehliyetli güce sahip olmadığını belirten Rebull, önümüzdeki hafta planlı bir formda kapatılmasa dahi teleskobun aslında yakın bir devirde Dünya'dan kopacağını söyledi. Olgu gönderirken ani bir biçimde muhaberenin kesilmesindense teleskobun planlı bir formda kapatılması tercih edilmiş. Rebull, bunun beklenen bir son olduğunu ve geçmişte bıraktığımız 20 yıllık süreçte Spitzer üzerinde çalışan tüm bilim kişilerinin da bu sona artık hazır olduğunu söylüyor.

Aşağıdaki görselde birebir galaksinin farklı dalga uzunluklarında imajını görüyoruz. Sol tarafta görülebilir ışık fotoğrafı var. Bir sonraki fotoğrafta görülebilir ve kızılötesi ışık birleştirilmiş. Sağ taraftakiler ise farklı kızılötesi dalga uzunluklarında imgeleri.

James Webb, Spitzer'in noktasını alacak

Spitzer'in direkt varisi olarak değerlendirebileceğimiz James Webb, rastgele bir aksilik olmadığı takdirde önümüzdeki yıl uzaya fırlatılacak. Çok daha gelişmiş teknolojilerle donatılan James Webb'in, Spitzer'in mirasını bir adım öteye taşıması bekleniyor. Spitzer'in keşfettiği ötegezegenler, galaksiler ve gayri gökcisimleri James Webb'in yeni gözleriyle çok daha detaylı bir formda incelenebilecek.

Sair taraftan Spitzer datalarının tahlilleri de elbette şimdi tamamlanmış değil. NASA, yüzlerce astronomun önümüzdeki yıllarda Spitzer datalarını incelemeye devam edeceğini söyledi. Birçok yeni keşif bizleri bekliyor olacak.

Spitzer Uzay Teleskobu, son ilmî donelerini 29 Ocak'ta Dünya'ya gönderek. 16 yıllık uzun ve yorucu hizmetinin sonuna gelen Spitzer için artık dinlenme vakti. 

Bu haberi, mobil pratiğimizi kullanarak indirip,
istediğiniz vakit (çevrim dışı bile) okuyabilirsiniz:

Beğen

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir